Monthly Archive for maart, 2010

Onder de kop “TV-kijkers zouden probleemloos doden” las ik deze week in De Standaard dat:

Uit een Franse documentaire blijkt dat deelnemers van een tv-quiz moeiteloos een dodelijke stroomstoot toedienen als ze daarmee het spel kunnen winnen.

En ook dat

‘Onze (aan het woord is een begeleidende psycholoog) deelnemers zijn mensen die zelf ook televisie kijken. Ze weten dat je een goede speler bent als je doorspeelt tot het eind. Ons experiment toont aan tot welke verschrikkelijke macht de televisie inmiddels verheven is.’

Het verhaal achter de schreeuwerige kop: een televisiezender heeft het experiment van Milgram overgedaan. Het is een klassieker in het genre en iemand die ook maar zeventien minuten psychologie heeft gekregen, moet het experiment hebben besproken.

Men neme een onderzoeker, een proefpersoon en een acteur, men zette de acteur op een stoel. De onderzoeker vertelt de proefpersoon dat hij de acteur stroomstoten dient te geven wegens het falen bij een opdracht. Je kan daar wat in variëren: de acteur is hoorbaar en zichtbaar of juist niet, de onderzoeker dringt aan of verplicht, je kan de proefpersoon en de acteur kennis laten maken en het er laten uitzien dat de rollen toevallig worden verdeeld en meer van dat soort keuzeopties.

Milgram kwam in zijn originele studie tot 65% van de mensen die een stroomstoot van 450 volt zouden toedienen en hiermee het slachtoffer van het spel het hoekje om zouden werken. Waarmee in de jaren ’60 meteen het gedrag van de beulen uit de concentratiekampen werd geduid: wij zijn allemaal beulen. Of zoiets.

In Frankrijk is de test dus overgedaan. Als onderdeel van een reportage op een keurige Franse zender. Met camera’s erbij en spelleiders gaat tot 80% tot een stroomstoot van 460 volt. Jusqu’où va la télé? wordt er dan gevraagd. Tot wat is televisie in staat?

Het antwoord is: tot niets. Camera’s zijn in staat om te filmen en spelleiders zijn in staat mensen dingen te laten doen die ze anders niet zouden doen. Maar deelnemers aan spelletjes op televisie zijn geen steekproef uit de bevolking. Mensen die meedoen aan proefuitzendingen van een programma dat Zone Xtrême zal gaan heten al helemaal niet.

Maar het staat goed als je de verantwoordelijkheid voor je gedrag op een medium of op een instelling kan afschuiven. Het voelt geruststellend dat je weet dat je het zelf nooit zou doen als je voor de keuze stond. Het is zoals het eerste jaar van de universiteit: “kijk links en rechts van je en statistisch gezien zullen die mensen er volgend jaar niet meer bij zijn”.

O ja, na de testen van Milgram zijn een aantal deelnemers geestesziek geworden omdat ze ineens beseften dat ze een mens op gruwelijke wijze konden ombrengen. Misschien dat we daar nog wel iets over horen.